Υπάρχει μέσα μας ένας κόσμος αθέατος, ένας ωκεανός γεμάτος εικόνες, μνήμες, φόβους και επιθυμίες που ποτέ δεν ειπώθηκαν. Ο Carl Jung τον ονόμασε ασυνείδητο. Και μας προειδοποίησε:
«Μέχρι να κάνεις το ασυνείδητο συνειδητό, αυτό θα κατευθύνει τη ζωή σου και θα το ονομάζεις μοίρα».
Η φράση αυτή κρύβει μια αλήθεια που οι αρχαίοι Έλληνες διαισθάνονταν όταν μιλούσαν για τις Μοίρες· εκείνες τις αόρατες υφάντρες που έπλεκαν το νήμα κάθε ύπαρξης. Ό,τι δεν γνωρίζουμε για τον εαυτό μας, ό,τι αποφεύγουμε να αντικρίσουμε, εκείνο ακριβώς πλέκει αθόρυβα το σχέδιο της ζωής μας. Και τότε, κοιτάζοντας τα επαναλαμβανόμενα γεγονότα, αναστενάζουμε: «Έτσι ήταν γραφτό…»
Η Μοίρα ως Καθρέφτης
Όμως η μοίρα δεν είναι πάντοτε ένας εξωτερικός νόμος, ούτε μια θεϊκή βούληση που μας επιβάλλεται. Συχνά είναι ο καθρέφτης της ψυχής μας. Όταν αρνούμαστε να δούμε τη «σκιά» μας, τις κρυφές μας όψεις, εκείνες εμφανίζονται έξω από εμάς, ντυμένες με τα πρόσωπα των άλλων ή με γεγονότα που μοιάζουν τυχαία. Ο άνθρωπος που δεν συμφιλιώνεται με τον θυμό του, συναντά συνεχώς εχθρούς· εκείνος που δεν αγκαλιάζει την ευαισθησία του, νιώθει τον κόσμο ψυχρό και αδιάφορο.
Έτσι, η μοίρα γίνεται το δράμα που παίζεται μπροστά μας, αλλά γράφεται μέσα μας.
Το Ταξίδι προς το Φως
Να κάνουμε το ασυνείδητο συνειδητό σημαίνει να τολμήσουμε το ταξίδι προς τα βάθη. Να διαβάσουμε τα όνειρα σαν μυστικά γράμματα της ψυχής. Να δεχτούμε την πληγή, να μην την κρύψουμε. Να αναγνωρίσουμε πως είμαστε φτιαγμένοι από φως και σκοτάδι μαζί.
Η στιγμή που φέρνουμε μιαν αλήθεια στο φως, είναι η στιγμή που αλλάζει η μοίρα μας. Όχι επειδή καταργούμε την Ανάγκη, αλλά επειδή παύουμε να είμαστε τυφλοί μπροστά της. Η ζωή παύει να μοιάζει με αλυσίδα και γίνεται δρόμος — δρόμος δύσκολος, αλλά δικός μας.
Από την Ανάγκη στην Ελευθερία
Οι Έλληνες πίστευαν πως ούτε ο Δίας δεν μπορούσε να αλλάξει το έργο των Μοιρών. Ο Jung, ωστόσο, μας δείχνει κάτι βαθύτερο: ότι οι Μοίρες κατοικούν εντός μας. Και πως, φωτίζοντας το ασυνείδητο, δεν αλλάζουμε το πεπρωμένο, αλλάζουμε τον τρόπο που στεκόμαστε απέναντί του. Από παθητικοί θεατές γινόμαστε συμμέτοχοι.
Η αληθινή ελευθερία δεν είναι η κατάργηση της μοίρας, αλλά η συμφιλίωση με αυτήν, μέσα από την αυτογνωσία.
Ό,τι μας φαίνεται αναπόδραστο, ίσως είναι απλώς το ανείπωτο κομμάτι της ψυχής μας που ζητά να ακουστεί. Κι όσο το κρατάμε στη σιωπή, τόσο εκείνο κινεί τα νήματα. Μα όταν το αντικρίσουμε, τότε η ζωή παύει να είναι τυφλή μοίρα και γίνεται συνειδητή πορεία.
Όπως ο Οδυσσέας που, γνωρίζοντας τα πάθη του και τους πειρασμούς του, μπόρεσε να δέσει τον εαυτό του στο κατάρτι και να περάσει τις Σειρήνες, έτσι κι εμείς: με τη γνώση του εαυτού, μπορούμε να περάσουμε τα σκοτεινά νερά της μοίρας και να φτάσουμε σε έναν τόπο αληθινής ελευθερίας.
Μιχάλης Γρηγορίου