Φιλοσοφική Ανάλυση του ποιήματος του Rudyard Kipling υπό το φως της Τεκτονικής Διδασκαλίας
Προοίμιο
Αγαπητοί Αδελφοί,
Κάθε φορά που ανοίγεται η Στοά και ανάβουν τα τρία κεριά στο ιερό τρίγωνο, ένα αόρατο ερώτημα πλανάται στον αέρα: «Τι σημαίνει, αληθινά, να είναι κανείς άνθρωπος;»
Ο Rudyard Kipling, ο οποίος υπήρξε Τέκτων, (Μυήθηκε στη Στοά «Hope and Perseverance» No. 782 στη Lahore το 1886) δεν έγραψε απλώς ένα ποίημα ηθικής παρότρυνσης. Έγραψε, συνειδητά ή ασύνειδα, ένα πλήρες πρόγραμμα εσωτερικής εργασίας. Το «Αν» δεν είναι συμβουλή πατέρα προς γιο. Είναι ο κατάλογος των αρετών που κάθε Τέκτων καλείται να οικοδομήσει εντός του, μία μία, πέτρα στην πέτρα.
Σήμερα, αγαπητοί Αδελφοί, ας ταξιδέψουμε μαζί μέσα από τους στίχους του. Όχι ως λογοτεχνικοί αναλυτές, αλλά ως εργάτες που εξετάζουν τα σχέδια πριν αρχίσουν να σκαλίζουν.
Α΄ Στροφή. Η Αρετή της Ψυχραιμίας
«Αν μπορείς να κρατάς το κεφάλι σου ψηλά / όταν όλοι γύρω σου το χάνουν…»
Η πρώτη γραμμή του ποιήματος είναι, κατά τη γνώμη μου, η πιο ριζοσπαστική. Δεν μας λέει να είμαστε σωστοί. Μας λέει να είμαστε γαλήνιοι εν μέσω χάους.
Ο Τεκτονισμός μάς διδάσκει ότι ο Ναός δεν οικοδομείται εν καιρώ ηρεμίας. Οικοδομείται εν καιρώ δοκιμασίας. Ο Ακατέργαστος Λίθος που κάθε Μαθητής κρατά στα χέρια του συμβολίζει ακριβώς αυτό. Μια φύση ακόμα ανεπεξέργαστη, που ο κόσμος της ταραχής, της αμφιβολίας και της κριτικής θα αναδείξει, αν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να καταστραφεί από αυτά, ή θα λαξεύσει, αν επιλέξουμε να μείνουμε σταθεροί.
«Αν εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου όταν όλοι αμφιβάλλουν, / μα αφήνεις χώρο και στην αμφιβολία τους»
Εδώ κρύβεται μια από τις βαθύτερες Τεκτονικές αλήθειες. Η εμπιστοσύνη στον εαυτό δεν σημαίνει αλαζονεία. Σημαίνει εσωτερική σταθερότητα που δεν καταρρέει, αλλά και δεν αδιαφορεί. Ο Τέκτων ακούει την κριτική, γιατί η κριτική είναι το εργαλείο που λαξεύει. Δεν την αγνοεί, αλλά δεν παρασύρεται από αυτήν.
Και τέλος, η μεγάλη αντίφαση-αρετή: «να μην φαίνεσαι υπεράνω, μηδέ να μιλάς με σοφιστεία». Ο αληθινός σοφός δεν επιδεικνύεται. Η Τεκτονική σιγή, αυτή η αρετή που τόσο συχνά παρεξηγείται, δεν είναι έλλειψη λόγου. Είναι πλεόνασμα ουσίας.
Β΄ Στροφή. Θρίαμβος, Καταστροφή και η Τέχνη της Ισορροπίας
«Αν μπορείς να συναντάς Θρίαμβο και Καταστροφή / και να τους αντιμετωπίζεις και τους δύο ως απατεώνες»
Ίσως η πιο φιλοσοφικά πλούσια γραμμή ολόκληρου του ποιήματος. Ο Kipling δεν λέει να αποφεύγουμε τον θρίαμβο ή να ανεχόμαστε την καταστροφή. Λέει κάτι πολύ πιο δύσκολο και τα δύο είναι ψεύτες.
Ο Τεκτονισμός γνωρίζει αυτή την αλήθεια καλά. Η θέση του Α΄ Επόπτη, που αντιπροσωπεύει τον ήλιο στο μεσουράνημα, υπενθυμίζει ότι η αποκορύφωση δεν είναι τέλος, είναι απλώς ένα σημείο στην τροχιά. Η φωτεινότητα που νομίζει ότι θα διαρκέσει, η επιτυχία που νομίζει ότι ορίζει ταυτότητα, είναι μια παγίδα εξίσου επικίνδυνη με την ήττα.
«Αν αντέχεις να ακούς την αλήθεια που είπες / να στρεβλώνεται από πονηρούς για να παγιδεύσουν αφελείς»
Πόσες φορές, αγαπητοί Αδελφοί, δεν έχουμε δει λόγια καλής προθέσεως να χρησιμοποιούνται ως εργαλεία χειραγώγησης; Η Τεκτονική ηθική δεν μάς εγγυάται ότι οι πράξεις μας θα κατανοηθούν σωστά. Μας εγγυάται μόνο ότι η αξία της πράξης δεν εξαρτάται από την υποδοχή της.
«Να βλέπεις αυτά που αφιέρωσες τη ζωή σου να καταρρέουν, / και να σκύβεις να τα ξαναχτίζεις με φθαρμένα εργαλεία.»
Αυτή είναι η εικόνα του αληθινού Τέκτονα. Όχι του ακμαίου, αλλά του κουρασμένου που εξακολουθεί να σκύβει. Το να σκύβεις δεν είναι ταπείνωση, είναι ο τρόπος που εργάζεσαι. Κανείς Ναός δεν χτίστηκε όρθιος.
Γ΄ Στροφή. Η Θέληση ως Ανώτατο Εργαλείο
«Και να κρατάς όταν δεν έχεις τίποτε μέσα σου / παρά μόνο τη Θέληση που τους λέει: ‘Κράτα!’»
Φτάνουμε στον πυρήνα του ποιήματος και, τολμώ να πω, στον πυρήνα της Τεκτονικής εσωτερικής εργασίας. Τι είναι αυτό που κρατά όταν όλα τα άλλα έχουν εξαντληθεί;
Ο Kipling το αποκαλεί Θέληση. Στη Τεκτονική γλώσσα, θα μπορούσαμε να το αποκαλέσουμε Βούληση εν Αρετή. Εκείνη την αδιαπραγμάτευτη εσωτερική δύναμη που δεν εξαρτάται από εξωτερικές συνθήκες, κοινωνική αναγνώριση, υγεία ή περιουσία.
«Αν μπορείς να αναγκάσεις καρδιά, νεύρο και μυ / να σε υπηρετούν πολύ αφού έχουν εξαντληθεί»
Αυτό δεν είναι η λογική του υπεράνθρωπου. Είναι η λογική του μύστη. Ο Τελετουργός γνωρίζει ότι κάθε βαθμός είναι μια νέα απαίτηση. Όχι τιμή που απολαμβάνεται, αλλά βάρος που αναλαμβάνεται. Και κάθε φορά που σηκώνει το βάρος, ανακαλύπτει ότι μέσα του υπάρχει κάτι που δεν κουράζεται, το πνεύμα.
Η στροφή αυτή μας θυμίζει επίσης τον κίνδυνο του εγώ που εμπιστεύεται τα «κέρδη» του. «Αν μπορείς να μαζέψεις όλα σου τα κέρδη σε έναν σωρό / και να τα ριψοκινδυνεύσεις σε μια ρίψη νομίσματος.» Ο Τέκτων που εργάζεται για μια ζωή και μετά καλείται να αρχίσει από μηδέν, είτε λόγω περιστάσεων, είτε λόγω επιλογής, δεν χάνει τίποτε ουσιαστικό. Γιατί αυτό που απέκτησε δεν ήταν ποτέ στον σωρό. Ήταν μέσα του.
Δ΄ Στροφή Ο Τέλειος Κυβικός Λίθος
«Αν μπορείς να μιλάς με πλήθη και να διατηρείς την αρετή σου, / ή να περπατάς με Βασιλείς χωρίς να χάσεις την απλότητά σου»
Η τελευταία στροφή είναι η σύνθεση. Εδώ ο Kipling περιγράφει έναν άνθρωπο που δεν ορίζεται ούτε από το πλήθος ούτε από τους βασιλείς. Έναν άνθρωπο που είναι ο ίδιος, παντού και πάντα.
Ο Τεκτονισμός μάς διδάσκει ότι ο Τελεσμένος Κυβικός Λίθος, αυτό το σύμβολο της ολοκλήρωσης, δεν είναι λείος γιατί κανείς δεν τον άγγιξε. Είναι λείος γιατί όλα τον αγγίξανε και τίποτε δεν τον άλλαξε ουσιαστικά.
«Αν ούτε εχθροί ούτε αγαπημένοι φίλοι μπορούν να σε πληγώσουν, / αν όλοι μετράνε για σένα, μα κανείς υπερβολικά»
Πόση σοφία κρύβεται σε αυτές τις γραμμές. Το «κανείς υπερβολικά» δεν είναι ψυχρότητα, είναι ελευθερία. Ο άνθρωπος που εξαρτά την ευτυχία του από ένα πρόσωπο, μια σχέση, μια επιτυχία, έχει δέσει τον εαυτό του με ορατές αλυσίδες. Ο Τέκτων εργάζεται για να σπάσει αυτές τις αλυσίδες, όχι για να μείνει μόνος, αλλά για να αγαπά ελεύθερα.
Και τέλος, η θρυλική κατακλείδα:
«Αν μπορείς να γεμίσεις το αδυσώπητο λεπτό / με εξήντα δευτερόλεπτα δρόμου διανυμένου / δική σου είναι η Γη και ό,τι υπάρχει σ’ αυτήν, / και που είναι το σπουδαιότερο, θα είσαι Άνθρωπος, γιε μου!»
Το «αδυσώπητο λεπτό» είναι η παρούσα στιγμή. Δεν ζητά τελειότητα. Ζητά παρουσία. Ο Τέκτων που εργάζεται εντός της Στοάς με πλήρη προσοχή και αφοσίωση, ακόμα και για λίγα λεπτά, πραγματοποιεί το Μέγα Έργο.
Επίλογος. Ο Άνθρωπος ως Ακέραιο Ον
Αγαπητοί Αδελφοί, το ποίημα του Kipling δεν τελειώνει με έναν ήρωα. Τελειώνει με έναν Άνθρωπο. Και αυτό δεν είναι υποβάθμιση, είναι η ύψιστη φιλοδοξία.
Ο Τεκτονισμός δεν δημιουργεί θεούς. Δεν διδάσκει υπεροχή. Διδάσκει ακεραιότητα. Την ακεραιότητα του ατόμου που έχει εργαστεί στον εαυτό του με την ίδια επιμέλεια που ένας αριστοτέχνης εργάζεται στο υλικό του. Και το αποτέλεσμα δεν είναι κάτι εκθαμβωτικό. Είναι κάτι απλό, στέρεο και αληθινό.
Κάθε «Αν» του Kipling είναι ένας βαθμός. Κάθε βαθμός είναι μια πέτρα. Και κάθε πέτρα, τοποθετημένη με ακρίβεια και αγάπη, οδηγεί στον Ναό που δεν χτίζεται με χέρια. Τον Ναό του Ανθρώπινου Χαρακτήρα.
Με αδελφική αγάπη και εκτίμηση,
Ο Διδάσκαλός Λιθοξόος