Το τέλος κάθε πολιτισμού εκτυλίσσεται ως πνευματική αποτυχία, πριν συμβεί ως κοινωνιολογική καταστροφή.
Από την πιο μακρινή αρχαιότητα έχει αποδειχθεί ότι η καταστροφή των κοινωνιών συνδέεται με την εξάντληση των φυσικών πόρων, ιδιαίτερα των δασών.
Αλλά πριν από τη φυσική αστοχία των οικοσυστημάτων (λόγω υπερπληθυσμού και αποψίλωσης μεταξύ άλλων παραγόντων), υπήρχε πάντα μια ηθική ήττα της ανθρώπινης ψυχής, στη σχέση της με το Νόμο της Ζωής.
Η αξιολόγηση του βαθμού ηθικής στη σημερινή κοινωνία μπορεί να είναι μια αποκαλυπτική άσκηση αν λάβουμε υπόψη τη συσσωρευμένη εμπειρία στην ιστορία. Τα διδάγματα από το παρελθόν δείχνουν ότι την ήττα της Ηθικής ακολουθούν κοινωνικές και θεσμικές εκρήξεις.
Τα αίτια της ηθικής καταστροφής είναι εύκολο να εντοπιστούν. Σχετίζονται με την εκλαΐκευση μιας αυταπάτης σχετικά με την πορεία προς την ευτυχία. Όταν η ηθική αδιαφορία εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα, χρειάζεται λίγος χρόνος –και συχνά ένας εντελώς νέος κύκλος– για να καταλάβουν οι άνθρωποι ότι η ειλικρίνεια οδηγεί στην ευτυχία, ενώ το ψεύδος ανοίγει την πόρτα σε αρκετά διαφορετικά μέρη. Τότε μια υγιής κουλτούρα ξαναγεννιέται, ας πούμε.
Η ατυχής τάση να πιστεύουμε ότι η απόλαυση είναι ευτυχία και η μη πραγματική προσπάθεια είναι η ουράνια ζωή, αποτελεί μείζον κοινωνικό πρόβλημα. Η αλήθεια είναι ότι το να ακολουθείς ασυγκράτητες κατώτερες επιθυμίες είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα εκείνων που προορίζονται για μεγάλα βάσανα, και η τεμπελιά δημιουργεί καταστροφή.
Οι κυρίαρχες μορφές πολιτικής και κοινωνικής σκέψης σήμερα γίνονται μάλλον ανόητες καθώς δεν αμφισβητούν καν τη νομιμότητα της υπερβολικής αγάπης για το χρήμα και τη λατρεία της υλικής απόλαυσης. Πολλοί οικονομολόγοι και κοινωνικοί επιστήμονες δεν μπορούν να αποδεχθούν τις καθολικές αρχές ως εκούσια απλότητα ή την ανάγκη να θέσουν τον σεβασμό για τη ζωή πάνω από την επιδίωξη του χρήματος.
Ωστόσο, τίποτα και κανείς δεν μπορεί να απαγορεύσει στους καλοπροαίρετους πολίτες να ξυπνήσουν από το εφιαλτικό όνειρο της τέρψης και να δουν τη βαθιά αξία μιας απλής ζωής.
Μ. Γ.