Ο Σεπτέμβριος είναι ένας μήνας που φέρει πάντοτε τη σφραγίδα της μετάβασης. Δεν είναι απλώς το πέρασμα από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο, ούτε μόνο η επιστροφή στην καθημερινότητα μετά την ελαφρότητα των θερινών ημερών. Είναι ένας μήνας που, από τα βάθη της αρχαιότητας μέχρι και σήμερα, λειτουργεί ως Πύλη. Μια Πύλη που μας εισάγει στο μυστήριο του χρόνου, στην Εσωτερική περισυλλογή και στη Μύηση της Ψυχής.
Στην αρχαία Ελλάδα, η περίοδος αυτή συνέπιπτε με τα Ελευσίνια Μυστήρια, την ιερότερη ίσως τελετή του ελληνικού κόσμου. Εκεί, στο Τελεστήριο της Ελευσίνας, οι Μύστες βίωναν το δράμα της Δήμητρας και της Περσεφόνης: την κάθοδο στον Άδη, τον θρήνο της απώλειας, αλλά και την υπόσχεση της επιστροφής. Το μήνυμα ήταν βαθύ και διαχρονικό: μέσα από τον θάνατο γεννιέται η ζωή, και η ψυχή, όπως ο σπόρος, πρέπει να θαφτεί στο σκοτάδι για να αναστηθεί στο φως. Δεν είναι τυχαίο ότι όλα αυτά λάμβαναν χώρα τον μήνα που εμείς ονομάζουμε Σεπτέμβριο. Η φύση, η γη και οι καρποί της, γίνονταν αντανάκλαση της ανθρώπινης πορείας.
Οι Ρωμαίοι διατήρησαν το ίδιο πνεύμα, ακόμη κι αν η λέξη September παρέπεμπε απλώς στον «έβδομο μήνα» του παλιού τους ημερολογίου. Για εκείνους, η εποχή αυτή ήταν αφιερωμένη στη γη, στη συγκομιδή και στον Δία. Η Ρώμη γιόρταζε τα Ludi Romani, αλλά κάτω από τον θόρυβο της πολιτικής και της δύναμης, υπήρχε πάντα η μυστική συνείδηση ότι ο Σεπτέμβριος σηματοδοτούσε ένα σταμάτημα, έναν απολογισμό, μια προετοιμασία για τον χειμώνα και την εσωτερική στροφή.
Στο Βυζάντιο, ο Σεπτέμβριος απέκτησε ακόμη πιο ξεκάθαρα πνευματική διάσταση. Η πρώτη του μέρα, η Ινδίκτος, δεν ήταν απλώς διοικητική αφετηρία του έτους, ήταν η αρχή ενός νέου πνευματικού κύκλου. Η Εκκλησία όριζε ότι όλος ο χρόνος ανήκει στον Θεό και ότι κάθε νέα αρχή πρέπει να βιώνεται ως πρόσκληση για ανανέωση της ψυχής. Η γη, που άρχιζε να υποχωρεί από τη θέρμη του καλοκαιριού στη δροσιά του φθινοπώρου, γινόταν σύμβολο της εσωτερικής μας πορείας: από την εξωστρέφεια του καλοκαιριού, στην ενδοσκόπηση και την ταπείνωση.
Αλλά ο Σεπτέμβριος φέρει και ένα άλλο, πιο κρυφό μήνυμα: το μήνυμα του αριθμού του. Αν και σήμερα τον μετράμε ως τον ένατο μήνα, το όνομά του προέρχεται από το λατινικό septem, το επτά. Ο αριθμός επτά υπήρξε πάντοτε ιερός: στον Πυθαγόρα, που τον θεωρούσε σύνθεση ύλης και πνεύματος· στις κοσμογονίες που μιλούν για επτά ουρανούς, στην Αγία Γραφή με τις επτά ημέρες της Δημιουργίας. Είναι ο αριθμός της ολοκλήρωσης και της μύησης. Έτσι, ο Σεπτέμβριος μας καλεί να ολοκληρώσουμε έναν Εσωτερικό Κύκλο, να δούμε τι θερίσαμε, τι αποθηκεύσαμε στην ψυχή μας, και τι πρέπει να αφήσουμε πίσω.
Αστρολογικά, ο μήνας μοιράζεται ανάμεσα στην Παρθένο και τον Ζυγό. Η Παρθένος φροντίζει για την καθαρότητα, την τάξη και τη συγκομιδή. Είναι η μητέρα-γη που προετοιμάζει, που ταξινομεί, που κρατά τον σπόρο στο εσωτερικό της. Ο Ζυγός, που ανατέλλει με τη φθινοπωρινή ισημερία, φέρνει την ισορροπία, τη στιγμή που μέρα και νύχτα στέκουν ίσες, μας καλεί να βρούμε και εμείς την ισορροπία μέσα μας, να ζυγίσουμε τη ζωή μας, όπως στις παλιές μυθολογίες η καρδιά ζυγιζόταν απέναντι στο φτερό της αλήθειας.
Στη σύγχρονη ζωή, ίσως να βλέπουμε τον Σεπτέμβριο πιο πεζά: ως αρχή σχολείων, δουλειών, νέων σχεδίων. Όμως, πίσω από αυτή την πρακτική όψη, το αρχέγονο μήνυμα παραμένει ζωντανό. Είναι μήνας απολογισμού και νέας σποράς. Μήνας που μας προτρέπει να στραφούμε στο Εσωτερικό μας Φως καθώς το εξωτερικό φως μικραίνει. Ο Σεπτέμβριος μας διδάσκει ότι κάθε φθορά είναι και μια αρχή, ότι το τέλος του καλοκαιριού δεν είναι πένθος αλλά Μύηση, ότι η αληθινή συγκομιδή είναι αυτή που γίνεται μέσα στην Ψυχή.
Έτσι, από τα Ελευσίνια Μυστήρια έως τη χριστιανική Ινδίκτο, και από την αρχαία Ρώμη έως τη σημερινή μας καθημερινότητα, ο Σεπτέμβριος παραμένει ο μήνας της Πύλης. Πύλη προς τη σιωπή του χειμώνα, αλλά και Πύλη προς την Αναγέννηση του Πνεύματος. Και ίσως, αν τον ακούσουμε με την καρδιά μας, να ανακαλύψουμε ότι ο Σεπτέμβριος δεν είναι μόνο ένας μήνας, είναι μια Μυσταγωγία.
Μιχάλης Γρηγορίου