Κάποτε, ίσως σε έναν χρόνο πριν από τον χρόνο, σε έναν μύθο που προηγείται του κόσμου, η Δημιουργία ράγισε. Κι από εκείνη τη ρωγμή, άλλοι λένε πως γεννήθηκε το φως, άλλοι πως ξέφυγε το σκοτάδι. Όμως όποια κι αν ήταν η πρώτη εκδοχή, ένα είναι βέβαιο, ο άνθρωπος από τότε δεν ήταν και ούτε θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος.
Η ρωγμή ως αρχή της συνείδησης
Ο Ηράκλειτος, μιλώντας από τα βάθη μιας διαρκώς μεταβαλλόμενης κοσμολογίας, παρατηρεί: «Πάντα ῥεῖ», όλα ρέουν.
Η ρωγμή στη Δημιουργία είναι ίσως η πρώτη αληθινή ροή, η στιγμή που το Όλον αντιλήφθηκε τη δική του εσωτερική διάσπαση. Απόλυτη ενότητα δεν σημαίνει ακόμα αυτογνωσία. Η διάσπαση, όμως, φέρνει την πρώτη αντανάκλαση, τον πρώτο καθρέφτη.
Και με τη γέννηση της αντανάκλασης γεννήθηκε και ο άνθρωπος.
Ο άνθρωπος ως θραύσμα του Κόσμου
Στο Corpus Hermeticum διαβάζουμε ότι ο άνθρωπος είναι «ένα μεγάλο θαύμα», όν που ενώνει το θνητό με το αθάνατο. Η ρωγμή της Δημιουργίας τού χάρισε αυτή τη διπλή φύση, από τη μία, δεμένος στη γη και από την άλλη, φορέας ενός σπινθήρα του Νου.
Αυτός ο σπινθήρας, όμως, δεν είναι ήσυχος. Αναζητεί, αμφισβητεί, πονά. Η ρωγμή μέσα στο Σύμπαν έγινε και ρωγμή μέσα στον άνθρωπο, ένα συνεχές χάσμα ανάμεσα σε αυτό που είμαστε και σε αυτό που ποθούμε να γίνουμε.
Η σκοτεινή νύχτα της ψυχής και το κάλεσμα της μεταμόρφωσης
Ο Πλωτίνος παρατηρεί ότι η ψυχή «νοσταλγεί την ενότητα από την οποία κάποτε αποσχίστηκε». Αυτή η νοσταλγία γίνεται το πρώτο τραύμα, αλλά και η πρώτη δυνατότητα. Διότι μέσα από την αίσθηση της απώλειας, ο άνθρωπος κινείται προς το Είναι.
Στην Αλχημική Παραδόση, η διαδικασία αυτή είναι η Nigredo, η σκοτεινή νύχτα, η συντριβή των παλαιών μορφών. Χωρίς διάλυση δεν υπάρχει αναγέννηση, χωρίς ρωγμή δεν υπάρχει φως που εισέρχεται.
«Όπως επάνω, έτσι και κάτω, όπως μέσα, έτσι και έξω», δηλώνει το Ερμητικό Αξίωμα του Σμαράγδινου Πίνακα.
Η κοσμική ρωγμή αντανακλάται στην ανθρώπινη ψυχή. Και η θεραπεία της ψυχής αντανακλάται στην αποκατάσταση της σχέσης μας με το Όλον.
Το Καμπαλιστικό Άπειρο και η Κρυφή Αρμονία
Στην Καμπαλιστική Διδασκαλία, η πρώτη εκδήλωση του Είναι, το Ein Sof, άπειρο και άρρητο, συστέλλεται για να υπάρξει ο κόσμος. Η «συστολή του θείου», παράγει κι αυτή μια ρωγμή, έναν χώρο όπου μπορούν να υπάρξουν δημιουργήματα.
Οι Σφαίρες του Δέντρου της Ζωής είναι η Ατραπός της επιστροφής στην ενότητα, μια χαρτογράφηση της ανόδου μέσα από τα ίδια τα σπασμένα κομμάτια του Φωτός. Δεν είναι τυχαίο ότι η πορεία περιλαμβάνει συντριβές, υπερβάσεις και τελικά τη συνειδητοποίηση ότι η ρωγμή δεν ήταν τιμωρία αλλά πρόσκληση.
Η Θεουργία και η Ανάληψη του Ανθρώπου
Η Θεουργία, όπως ανέπτυξαν οι Νεοπλατωνικοί και οι μεταγενέστερες Μυστικές Μυητικές Σχολές, διδάσκει πως ο άνθρωπος, μέσα από επίγνωση, τελετουργία και εσωτερική κάθαρση, μπορεί να επανασυνδεθεί με τις θείες δυνάμεις.
Δεν είναι μια διαφυγή από τον κόσμο, είναι μια επιστροφή στις απαρχές μέσα από τον κόσμο.
Ο Ιάμβλιχος υπογράμμισε πως η θεουργική άνοδος δεν είναι νοητική αλλά οντολογική. Ο άνθρωπος δεν σκέφτεται απλώς το θείο, γίνεται μέρος του.
Αυτό είναι το βαθύτερο μήνυμα της ρωγμής, ότι ο άνθρωπος, μέσα από την πληγή, καλείται να γίνει περισσότερο από αυτό που ήταν.
Όταν η ρωγμή γίνεται πέρασμα
Τα Αποκρυφιστικά Ρεύματα συχνά επαναλαμβάνουν πως «το Φως γέννησε τη Σκιά για να γνωρίσει τον εαυτό του». Αν η Δημιουργία έμεινε αδιάρρηκτη, ο άνθρωπος θα ήταν μια αντανάκλαση χωρίς βούληση, ένα πλάσμα χωρίς αναζήτηση.
Η ρωγμή έφερε τον πόνο, τη λήθη, την απορία, αλλά και την ελευθερία.
Μέσα από την ασυνέχεια γεννήθηκε η συνείδηση.
Η ευθύνη του ανθρώπου
Από τότε που η Δημιουργία ράγισε, ο άνθρωπος πορεύεται με μια μισή μνήμη και μια μισή υπόσχεση.
Μνήμη του τόπου απ’ όπου προήλθε.
Υπόσχεση του τόπου όπου μπορεί να φτάσει.
Κι αν ο κόσμος κάποτε ξαναενωθεί, αυτό δεν θα γίνει έξω από τον άνθρωπο, αλλά μέσα του. Διότι εμείς είμαστε οι φορείς της ρωγμής, αλλά και τα χέρια που μπορούν να την επουλώσουν.
Όπως θα έλεγε και ο Πλωτίνος:
«Μη ζητάς να δεις, γίνε εσύ το φως.»
Μιχάλης Γρηγορίου