Στον σύντομο χώρο που έχουμε στη διάθεση μας θα προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε την κατάσταση στα περιβαλλοντικά θέματα, με ιδιαίτερη έμφαση στα οικοσυστήματα, παραθέτοντας αποσπασματικά διάφορες όψεις του προβλήματος.
Κλιματική αλλαγή / Υπερθέρμανση του Πλανήτη
Η κλιματική αλλαγή αναφέρεται στις μακροπρόθεσμες μεταβολές των καιρικών συνθηκών και της παγκόσμιας θερμοκρασίας, οι οποίες οφείλονται κυρίως στις ανθρώπινες δραστηριότητες, από τη βιομηχανική εποχή και μετά.
Η καύση των ορυκτών καυσίμων (άνθρακας, πετρέλαιο, φυσικό αέριο) απελευθερώνει τα αποκαλούμενα αέρια του θερμοκηπίου, δηλαδή εκείνα που παγιδεύουν τη θερμότητα στην ατμόσφαιρα.
Αέρια αυτής της κατηγορίας υπήρχαν πάντα αλλά το σύστημα ήταν σε ισορροπία διότι ο ρυθμός εκπομπής και απορρόφησης των αερίων αυτών από τους φυσικούς μηχανισμούς της Γης ήταν ισοδύναμος.
Η ισορροπία αυτή όμως ανατρέπεται όταν αρχίζει η καύση των ορυκτών καυσίμων. Τα επιπλέον αέρια του θερμοκηπίου που εκπέμπονται δεν μπορούν να απορροφηθούν από τους αντίστοιχους φυσικούς μηχανισμούς. Και έτσι δημιουργείται ένα συνεχώς διογκούμενο πλεόνασμα.
Τα κυριότερα αέρια του θερμοκηπίου είναι το Διοξείδιο του Άνθρακα, το Μεθάνιο, το Υποξείδιο του Αζώτου, τα Φθοριούχα αέρια και οι Υδρατμοί.
Κάποια από αυτά, όπως είναι οι υδρατμοί, δεν προβληματίζουν διότι παραμένουν στην ατμόσφαιρα για περιορισμένα χρονικά διαστήματα. Όμως το διοξείδιο του άνθρακα και τα φθοριούχα αέρια μπορούν να παραμείνουν ακόμη και 10.000 χρόνια μετά την εκπομπή τους. Κάθε χρόνο εκπέμπονται περισσότεροι από 50 δισεκατομμύρια τόνοι διοξειδίου του άνθρακα, που προστίθενται σε αυτούς που ήδη υπάρχουν από προηγούμενα χρόνια.
Εκ πρώτης όψεως η αύξηση της θερμοκρασίας, κατά 1,0 – 1,2 βαθμούς Κελσίου, των τελευταίων σχεδόν διακοσίων ετών, που φαίνεται πως έχει προκληθεί από ανθρωπογενείς δραστηριότητες, φαίνεται μικρή. Όμως μερικές φορές αυτό που φαίνεται μικρό μπορεί να είναι μεγάλο σε συνέπειες. Αρκεί να σκεφτούμε ότι κατά την πιο πρόσφατη εποχή των παγετώνων (που έληξε πριν από 10.000 ως 15.000 χρόνια) η θερμοκρασία της Γης υπολογίζεται πως ήταν μόλις 6 βαθμοί κελσίου κάτω από τη σημερινή, ενώ την εποχή των δεινοσαύρων, που υπήρχαν κροκόδειλοι ακόμη και στον αρκτικό κύκλο, η θερμοκρασία εκτιμάται πως ήταν μόλις 4 βαθμοί Κελσίου πάνω από τη σημερινή. Και το πρόβλημα δεν είναι ότι ήδη καλύψαμε ένα μεγάλο μέρος της απόστασης από την εποχή των δεινοσαύρων, αλλά η τάση που δημιουργείται για το μέλλον, με δεδομένο ότι συνεχίζουμε και να εκπέμπουμε αέρια αυτής της κατηγορίας με αμείωτο ρυθμό, αλλά και να μειώνουμε τις δασικές εκτάσεις οι οποίες θα μπορούσαν να απορροφήσουν μέρος των εκπομπών.
Ως συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, που ήδη γίνονται αντιληπτές, πέραν της αύξησης της θερμοκρασίας, αναφέρονται η ξηρασία και οι δασικές πυρκαγιές, ο περιορισμός της διαθεσιμότητας καθαρού γλυκού νερού, οι πλημμύρες, η διαταραχή της βιοποικιλότητας, η διάβρωση των εδαφών, η διαταραχή του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Αυτονόητο συμπέρασμα ότι όχι μόνο πρέπει να περιορισθούν δραστικά οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα αλλά οφείλουμε να εργασθούμε εξίσου δυναμικά και στο σκέλος την δέσμευσης από την ατμόσφαιρα των αερίων που έχουν ήδη απελευθερωθεί.
Τεχνολογίες που μπορούν να συμβάλλουν προς αυτή την κατεύθυνση ήδη υπάρχουν, όμως προς το παρόν φαίνεται να έχουν μεγάλο κόστος και περιορισμένη αποτελεσματικότητα. Η επιστήμη προοδεύει με ραγδαίους ρυθμός, όμως ο χρόνος δεν είναι με το μέρος μας,
Διαταραχή των Οικοσυστημάτων και της βιοποικιλότητας
Γιατί μας ενδιαφέρει η βιοποικιλότητα; Ποια είναι η σημαντικότητα κάποιου συγκεκριμένου είδους σε ένα οικοσύστημα; Πώς τα οικοσυστήματα με μεγάλη βιοποικιλότητα διαφέρουν από τα απλούστερα; Χρειαζόμαστε τα ζώα και φυτά που δεν χρησιμοποιούνται στην γεωργία και την κτηνοτροφία; Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία έχει καταγράψει 462 είδη πτηνών, Τι και αν μείνουν 162 ή 62 ή μόνο 2, περιστέρια και σπουργίτια που φαίνεται να είναι από τα πιο ανθεκτικά, γιατί όχι;
Κάποιος διακεκριμένος βιολόγος, στη δεκαετία του 1980 απάντησε στο ερώτημα αυτό με την σύγκριση του οικοσυστήματος με ένα αεροπλάνο. Το αεροπλάνο αψηφάει τη βαρύτητα γιατί τα εξαρτήματα του είναι συνδεδεμένα με τέτοιον τρόπο που κάνουν την πτήση δυνατή. Κάθε εξάρτημα, ιδίως τα απολύτως αναγκαία όπως τα φτερά ή ο κινητήρας συνδέονται μεταξύ τους με βίδες. Αν χαθούν μία-δύο βίδες, το αεροπλάνο μπορεί να συνεχίσει να πετάει, αν όμως χαθούν περισσότερες τότε το αεροπλάνο θα διαλυθεί και θα συντριβεί. Αυτό μας φαίνεται αυτονόητο σε ένα αεροπλάνο διότι αντιλαμβανόμαστε πολύ καλά ποιος είναι ο σκοπός κάθε εξαρτήματος.
Τηρουμένων των αναλογιών σε ένα οικοσύστημα διάφορα είδη (ζώα και φυτά) επιτελούν συμπληρωματικές μεταξύ τους διαδικασίες και είναι αλληλένδετα. Σημαντικό παράδειγμα οι επικονιαστές. Επικονιαστές είναι είδη, κυρίως έντομα, μέλισσες, πεταλούδες και σφήκες, όπως επίσης και ορισμένα πτηνά και νυχτερίδες, που μεταφέρουν γύρη μεταξύ των ανθήρων και του στίγματος των λουλουδιών, διαδικασία απαραίτητη για τη γονιμοποίηση και την αναπαραγωγή των φυτών. Αν το σύστημα έχει ποικιλία επικονιαστών και χαθεί ένας, η γονιμοποίηση του συστήματος δεν θα διακοπεί. Αν όμως δεν υπάρχει ποικιλία επικονιαστών τότε η απόσυρση ενός, του μοναδικού ίσως επικονιαστή, μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση τη διαδικασία γονιμοποίησης και αναπαραγωγής των φυτών.
Μπορεί να μην χρησιμοποιούμε τους επικονιαστές στη διατροφή μας ή σε άλλες εφαρμογές, όμως χωρίς αυτούς δεν μπορεί να γονιμοποιηθεί και να καρποφορήσει το φυτό που μας είναι απαραίτητο. Κάποιο είδος που αν το δούμε αποσπασματικά μας φαίνεται άχρηστο, μπορεί να είναι ζωτικής σημασίας για κάποιο άλλο είδος που καταλήγει στη διατροφική μας αλυσίδα ή στα φάρμακά μας ή στα καλλυντικά μας.
Μία άλλη ερώτηση είναι, πόσα είδη μπορούν να χαθούν από ένα οικοσύστημα πριν αυτό καταρρεύσει; Η έρευνα έχει αποδείξει ότι κάθε είδος ζωής βασίζεται σε κάποιο άλλο για την επιβίωση του. Είναι σαν το επιτραπέζιο παιγνίδι Jenga. Στο παιγνίδι αυτό, χτίζεις έναν πύργο με στρώσεις από ξύλινα τουβλάκια και μετά ο σκοπός είναι οι παίκτες να αφαιρούν ένα-ένα τα τουβλάκια χωρίς να καταρρεύσει ο πύργος. Μπορεί να μην καταρρέει κάθε φορά που αφαιρούμε ένα τουβλάκι αλλά κάθε φορά γίνεται όλο και πιο ευάλωτος μέχρι που κάποια στιγμή, όταν έχουν αφαιρεθεί αρκετά τουβλάκια ο πύργος καταρρέει. Κάθε τουβλάκι που αφαιρείται μειώνει την ευστάθεια του πύργου και καθιστά τα τουβλάκια που έμειναν πίσω όλο και πιο κρίσιμα για την διατήρηση του πύργου. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει στα οικοσυστήματα.
Συνεπώς, αυτό που έχει αξία είναι να διατηρηθεί ολόκληρο το οικοσύστημα, γιατί μόνο έτσι μπορεί να λειτουργήσει και να συντηρήσει τις οντότητες που το απαρτίζουν. Δεν έχει πολύ νόημα να διατηρήσουμε ένα είδος χωριστά σε κάποιο τεχνιτό περιβάλλον αφού εκεί όχι μόνο δεν μπορεί να επιτελέσει το ρόλο του, αλλά επιπλέον απαιτεί και εντατική υποστήριξη από την πλευρά του ανθρώπου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανισορροπίας οικοσυστήματος λόγω αφαίρεσης ειδών είναι το πρόβλημα με τον υπερπληθυσμό των ελαφιών σε πολλές περιοχές των ΗΠΑ, και ιδίως στην περιοχή του Wisconsin. Η εξάλειψη των αρπακτικών ζώων από το σύστημα, οδήγησε σε ανεξέλεγκτη αύξηση του πληθυσμού των ελαφιών (white tailed deer). Και γιατί αυτό είναι πρόβλημα; Τα ελάφια τρέφονται με νεαρά δένδρα και φυτά εμποδίζοντας την ανανέωση των δασών και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Επιπλέον ο υπερπληθυσμός των ελαφιών συνδέονται με τη μεταφορά της ασθένειας του Lyme στον άνθρωπο. Συμπωματικά να αναφέρουμε ότι μία από τις αιτίες του υπερπληθυσμού των ελαφιών στη Βόρεια Αμερική είναι οι ήπιοι χειμώνες των τελευταίων ετών, λόγω κλιματικής αλλαγής.
Συνεπώς, τα οικοσυστήματα είναι αναγκαία για την επιβίωση των ανθρώπων (πηγή τροφής, πρώτων υλών για φάρμακα, καλλυντικά κλπ.). Η δε βιοποικιλότητα είναι ουσιώδης για την σταθερότητα των οικοσυστημάτων.
Η εισαγωγή νέων ειδών σε ένα οικοσύστημα ωφελεί ή βλάπτει;
Η βιοποικιλότητα έχει αξία μόνο όταν τα είδη αλληλεπιδρούν σε ένα λειτουργικό σύνολο. Κάθε είδος είναι τροφή για κάποιο άλλο. Κατά κανόνα, όταν εισάγουμε ένα νέο είδος στο οικοσύστημα, είναι σαν να βάζουμε στο πιάτο των οργανισμών που διαβιούν εκεί τροφή που δεν μπορούν να απορροφήσουν. Οι πεταλούδες και οι μέλισσες δεν το επισκέπτονται διότι δεν έχουν τίποτε να πάρουν από αυτό. Συνεπώς το νέο είδος καταλαμβάνει χώρο εις βάρος άλλων ειδών που θα μπορούσαν να προσφέρουν. Και πολύ συχνά ακριβώς επειδή δεν αποτελεί τροφή για κανένα είδος, πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα, επιτείνοντας το πρόβλημα της έλλειψης τροφής για τα είδη που διαβιούν στο σύστημα.
Αν το νέο είδος που εισάγεται στο οικοσύστημα είναι ένα έντομο ή ένας μικροοργανισμός που μπορεί να προσβάλλει τα υπάρχοντα είδη, τότε πιθανότατα το οικοσύστημα θα αντιμετωπίσει έναν εχθρό για τον οποίο δεν είναι προετοιμασμένο. Σε αυτή την περίπτωση ο εισβολέας θα είναι σε θέση να καταστρέφει ανενόχλητος και να εξαλείφει πληθυσμούς ολόκληρους από υγιή είδη για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Παράδειγμα αυτής της διαδικασίας είναι το κόκκινο σκαθάρι. Το συγκεκριμένο έντομο μεταφέρθηκε στην Ελλάδα το 2005, με μία μολυσμένη παρτίδα φυτών και μέσα σε λίγο χρόνο πρόσβαλλε χιλιάδες δένδρα σε όλη τη χώρα.
Άλλο παράδειγμα είναι η άφιξη των Ευρωπαίων εποίκων στην Αμερική, από το 1492 και μετά, οι οποίοι έφεραν μαζί τους και μια σειρά από λοιμώδεις ασθένειες (ευλογιά, ιλαρά, γρίπη, τύφος, βουβωνική πανώλη, διφθερίτιδα και άλλες) που ήταν άγνωστες στους αυτόχθονες πληθυσμούς. Λόγω της έλλειψης έκθεσης στις ασθένειες αυτές, οι τοπικοί πληθυσμοί δεν είχαν αναπτύξει ανοσία με αποτέλεσμα, λόγω των ασθενειών αυτών, να εξοντωθεί ο πληθυσμός τους κατά 80-95% σε ορισμένες περιοχές. Στο φαινόμενο αυτό δόθηκε το όνομα Virgin soil epidemics (Οι επιδημίες του παρθένου εδάφους).
Και θα αναρωτηθεί κάποιος τα οικοσυστήματα δεν ανανεώνονται ποτέ, δεν εισάγονται νέα είδη; Ναι, βεβαίως ανανεώνονται. Όμως αυτό γίνεται με αργούς ρυθμούς. Η αλληλεπίδραση μεταξύ των ειδών επιτυγχάνεται όταν τα είδη συνυπάρχουν για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα. Δεν γίνεται με τους ραγδαίους ρυθμούς που επιχειρούμε να το κάνουμε εμείς.
Ο κατακερματισμός των οικοσυστημάτων
Κάτι που δεν είναι άμεσα αντιληπτό είναι ότι για να επιβιώσει με επιτυχία ένα οικοσύστημα απαιτείται να καλύπτει μία ελάχιστη ενιαία έκταση στο πλαίσιο της οποίας τα φυτικά και ζωικά είδη που το απαρτίζουν να μπορούν καλύπτουν τις ανάγκες επιβίωσης τους. Για παράδειγμα το να διατηρήσουμε ένα μικρό πάρκο με δένδρα, που στο παρελθόν αποτελούσε μέρος ενός δάσους δεν σημαίνει ότι έχουμε σώσει το οικοσύστημα
Κατά τη χάραξη της Εγνατίας Οδού οι ειδικοί επιστήμονες ορθά και εγκαίρως επισήμαναν ότι η αρχική χάραξη της Οδού θα απέκοπτε την καφέ αρκούδα από βασικούς βιότοπους διότι θα διέκοπτε διαδρομές κίνησης (habitat fragmentation) ιδίως στην περιοχή της Πίνδου εμποδίζοντας τη μετακίνηση του ζώου για αναζήτηση τροφής και ζευγάρωμα. Για την ιστορία η οδός επανασχεδιάσθηκε με υπόγειες διαβάσεις και άλλες λύσεις που επιτρέπουν τη διέλευση των ζώων χωρίς κίνδυνο ούτε για τα ίδια τα ζώα ούτε για τους ανθρώπους που κινούνται στο δρόμο.
Τα οικοσυστήματα και οι μεγάλες πόλεις
Τι γίνεται όμως με τους ανθρώπους που κατοικούν σε μεγάλες πόλεις. Πως επιβιώνουν εκεί που δεν υπάρχει ούτε η ελάχιστη βιοποικιλότητα;
Φυσικά, βασίζονται αποκλειστικά στη μαζική εισροή των αναγκαίων ειδών διατροφής και όχι μόνο (τρόφιμα κάθε είδους, νερό, φάρμακα) από υγιή οικοσυστήματα που βρίσκονται σε άλλες περιοχές. Εκτιμάται ότι αν μία μεγάλη πόλη, για οποιονδήποτε λόγο π.χ. ένα σοβαρό πρόβλημα στις μεταφορές, ή ένα πολύ ακραίο καιρικό φαινόμενο, αποκοπεί από τις πηγές τροφοδοσίας, θα καταρρεύσει σε λιγότερο από μία εβδομάδα.
Ο ραγδαίος ρυθμός των μεταβολών και η βραδύτητα προσαρμογής.
Η Γη έχει περάσει από διάφορες φάσεις στην ιστορία της και η βιόσφαιρα έχει προσαρμοσθεί. Οι μεταβολές που έχει επιβάλει ο άνθρωπος είναι ριζικές και το ερώτημα είναι αν και ο ίδιος μπορεί να προσαρμοσθεί σε αυτές. Θα μπορέσει να επιβιώσει ο ίδιος από την ταχύτατη κλιματική αλλαγή ο ίδιος ή τα είδη με τα οποία τρέφεται;
Έχετε ακούσει ότι τα μικρόβια δείχνουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά. Πότε πρόλαβαν; Από τότε που άρχισαν να χρησιμοποιούν οι άνθρωποι αντιβιοτικά έχουν περάσει 5-10 γενιές. Την ίδια περίοδο όμως έχουν παρέλθει εκατοντάδες χιλιάδες γενεών μικροβίων.
Ο άνθρωπος μπορεί να μην επιβιώσει από τις ραγδαίες αλλαγές που έχει ό ίδιος επιβάλλει στο σύστημα, οι μικροοργανισμοί όμως κατά πάσα πιθανότητα θα επιβιώσουν.
Το πανίσχυρο(;) γένος των ανθρώπων
Δεν είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που η ανθρωπότητα υπερεξαντλεί τους φυσικούς πόρους μίας περιοχής, Όμως μέχρι πριν από δύο αιώνες, ο σχετικά μικρός πληθυσμός των ανθρώπων αλλά κυρίως η περιορισμένη εμβέλεια των τεχνολογικών μέσων που κατείχε δεν άφηναν το περιθώριο γεωγραφικά εκτεταμένων καταστροφών. Έτσι η ανθρώπινη κοινότητα που είχε προκαλέσει μία τοπική περιβαλλοντική καταστροφή είχε τη δυνατότητα να μετακινηθεί σε άλλη ανεξερεύνητη περιοχή, με άθικτα αποθέματα φυσικών πόρων. Η δε περιοχή την οποία εγκατέλειπε, χωρίς την παρουσία πλέον του ανθρώπου, είχε τη δυνατότητα αποκαταστήσει τις φυσικές διεργασίες των οικοσυστημάτων της και να επανέλθει σε μία κατάσταση ισορροπίας. Είναι σαφές ότι σήμερα αυτό δεν είναι πλέον εφικτό.
Οι επιστήμες και η τεχνολογία έχουν εξελιχθεί σε ασύλληπτο βαθμό. Σε τι να αναφερθούμε, στην ιατρική, στις τηλεπικοινωνίες, στις μεταφορές, στις καθημερινές ευκολίες και ανέσεις, TN, ρομποτική; Με προφανώς θετικότατες επιπτώσεις στη ζωή μας. Ποιος θέλει να επιστρέψει στην εποχή όπου οι μητέρες έχαναν τη ζωή τους σε έναν δύσκολο τοκετό, ή ένα μικροκάταγμα καθιστούσε τον άνθρωπο ανάπηρο, ή κάτι τόσο απλό όσο ο καταρράκτης να στερεί την όραση από τους ηλικιωμένους ή μεταδοτικές ασθένειες όπως η βουβωνική πανώλη που εξόντωσε το μισό περίπου πληθυσμό της Ευρώπης τον 14ο αιώνα. Αδιαμφισβήτητα την πρόοδο αυτή τη θέλουμε.
Όμως αν και φτάσαμε ως εδώ αφού πρώτα τα πιο ευφυή μέλη της φυλής επέλυσαν εξαιρετικά σύνθετα προβλήματα επιστημονικά, τεχνολογίας, προγραμματισμού και διαχείρισης πόρων, τροφοδοσίας κλπ. την ίδια στιγμή βλέπουμε, μάλλον απλούστερα προβλήματα όχι μόνο να παραμένουν άλυτα αλλά και να διογκώνονται.
- Διαχείριση αποβλήτων, πέραν του διοξειδίου του άνθρακα και άλλων ανθεκτικών φυσικών αποβλήτων, πλαστικών, χημικών, πυρηνικών, διαστημικών αποβλήτων σε όλα τα στρώματα της ατμόσφαιρας, σε όλα τα επίπεδα επίγειων και υπόγειων υδάτων, των ωκεανών, της ποιότητας του εδάφους. Ενώ τα σπίτια μας είναι όλο και πιο αποστειρωμένα, το μεγάλο μας σπίτι η Γη υποφέρει από ρύπανση, ξηρασία, κλπ. Πόσο δύσκολο είναι να καταλάβουμε ότι η υποβάθμιση του περιβάλλοντος θα μας βρει όπου και αν είμαστε. Θα μπει από τα παράθυρα, θα μπει από τη βρύση, θα έρθει στο πιάτο μας. Δεν υπάρχει αποκομμένο τμήμα πάνω στη Γη.
- Διαχείριση φυσικών πόρων, οικοσυστημάτων και του πλανήτη συνολικά. Για πρώτη φορά στην ιστορία, η επιβίωση της βιόσφαιρας με τη σημερινή της μορφή εξαρτάται από τις αποφάσεις που λαμβάνουν σήμερα και θα λάβουν οι άνθρωποι τα επόμενα χρόνια.
- Πως μπορεί το 40% των παραγόμενων τροφίμων, στις ανεπτυγμένες χώρες, να καταλήγει στα σκουπίδια και να μην μπορούμε να το κατευθύνουμε σε εκείνους που δεν έχουν τα μέσα να το αποκτήσουν. Πως μπορεί να μην κάνουμε κάτι γι’ αυτή την απίστευτη σπατάλη πόρων, με ένα προβληματικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα σε μία Γη που ήδη ασθμαίνει. Και βέβαια πως δεν κάνουμε τίποτε για την αυτονόητη επίπτωση στην τσέπη μας. Παραπονούμαστε για τον πληθωρισμό 3-4% ενώ εν γνώσει μας πληρώνουμε μονίμως 40% παραπάνω για τα προϊόντα που πετάμε.
Φαίνεται ότι η αύξηση των γνώσεων και της επιστήμης και των τεχνικών μέσων διευρύνει εξίσου τα αγαθά αλλά και τα νοσηρά έργα του ανθρώπου, και μάλλον ισόποσα χωρίς να μεταβάλλει την αναλογία. Δηλαδή από τη μία δίνει λύσεις σε προαιώνια και σύνθετα προβλήματα, ενώ από την άλλη ενισχύει τα προβλήματα, όπως είναι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις από τη χρήση των τεχνικών μέσων, η καταστροφική ικανότητα των αμυντικών μηχανισμών.
Η Θεοσοφία μας διδάσκει ότι στο απώτερο μέλλον η ανθρωπότητα, στο πλαίσιο της εξέλιξης της, θα μετοικήσει σε άλλους πλανήτες. Όμως κάποιοι φαντάζονται ότι μπορούν σήμερα να επεκταθούν σε άλλους εξωτικούς πλανήτες, για εκμετάλλευση, γιατί οι φυσικοί πόροι στην Γη δεν επαρκούν. Όμως δεν έχουν αναρωτηθεί ότι ακόμη και αν κατορθώσουν να φθάσουν εκεί (πράγμα μάλλον απίθανο με τα σημερινά μέσα) ή αν θα κατορθώσουν να καταστήσουν το νέο τόπο βιώσιμο (πράγμα ακόμη πιο απίθανο, με δεδομένες τις πολύ συγκεκριμένες συνθήκες κάτω από τις οποίες μπορεί ο άνθρωπος να επιβιώσει). Ακόμη λοιπόν κι αν τα καταφέρουν όλα αυτά δεν έχουν αναρωτηθεί τι θα κάνουν εκεί διαφορετικό απ’ ότι κάνουν εδώ στη Γη, αν διατηρήσουν την ίδια νοοτροπία. Μήπως, αντί να φαντασιωνόμαστε απίθανα πράγματα, ήρθε η ώρα να καταλάβουμε ότι το πρόβλημα μας δεν βρίσκεται στον τόπο που κάθε φορά αφήνουμε πίσω μας, αλλά βρίσκεται μέσα μας και το μεταφέρουμε μαζί μας όπου και αν πηγαίνουμε.
Σε τελική ανάλυση ο σκοπός δεν είναι απλώς να αποκτήσουμε τον έλεγχο της φύσης (ή κατ’ αναλογία του εαυτού μας), αλλά τον έλεγχο να τον χρησιμοποιήσουμε με σοφία. Όπως έλεγε ο Αβραάμ Λίνκολν «Σχεδόν όλοι οι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν τις αντιξοότητες, αλλά αν θέλεις να ελέγξεις τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου, δώσε του δύναμη, εξουσία». Στη συγκεκριμένη περίπτωση μιλάμε για εξουσία πάνω στα στοιχεία της φύσης. Την αποκτήσαμε, αλλά για να δούμε, την αξίζουμε ή όχι; Έχουμε το χαρακτήρα;
Φραγκίσκος Δουκέρης
Βιβλιογραφία
Bill Gates – How to Avoid a Climate Disaster. The solutions we Have and the Breakthroughs We Need. Random House Audio. 2021.
Douglas W. Tallamy – Bringing Nature Home. How You Can Sustain Wildlife with Native Plant. Tantor Media. 2019.
Douglas W. Tallamy – Nature’s Best Hope. A New Approach to Conversation that Starts in Your Yard. Dreamscape Media LLC. 2020.
Jared Diamond – Κατάρρευση. Πως οι κοινωνίες επιλέγουν να αποτύχουν ή να επιτύχουν. Εκδόσεις Κάτοπτρο. 2006.
David R. Montgomery and Anne Bikle – The Hidden Half of Nature. The Microbial Roots of Life and Health. Audible Studios. 2015.
Hope Jahren – The Story of More. How We Got to Climate Change and Where to Go from Here. Random House Audio. 2020.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Κλιματική Αλλαγή / Συνέπειες της Κλιματικής Αλλαγής. Ιστότοπος: https://climate.ec.europa.eu/climate-change/consequences-climate-change_el