«Ο άνθρωπος δεν καλείται να καταστρέψει τις δυνάμεις που τον κινούν, αλλά να τις γνωρίσει, να τις εξαγνίσει και να τις υποτάξει στην ανώτερη αρχή της ύπαρξής του.»
Η ανθρώπινη ζωή εκτυλίσσεται ανάμεσα σε δύο ρεύματα που συχνά συγχέονται, ενώ στην πραγματικότητα ανήκουν σε διαφορετικά επίπεδα της ύπαρξης:
τη Θέληση και
την Επιθυμία.
Από τη μεταξύ τους σχέση εξαρτάται όχι μόνο ο χαρακτήρας του ανθρώπου, αλλά και το είδος του κόσμου που δημιουργεί γύρω του.
Η διάκριση που παρουσιάζει η Ε.Π. Μπλαβάτσκυ δεν αποτελεί απλώς ηθική προτροπή, εκφράζει μία από τις βαθύτερες διδασκαλίες της εσωτερικής φιλοσοφίας. Από τις Θεουργικές σχολές της ύστερης αρχαιότητας έως την Καμπαλιστική σοφία, από τα Αλχημικά εργαστήρια του Μεσαίωνα έως τον Ερμητικό στοχασμό της Αναγέννησης, επανέρχεται η ίδια αλήθεια. Ο άνθρωπος βρίσκεται ανάμεσα στο ζωώδες και στο θείο, και η αποστολή του είναι η μεταστοιχείωση της επιθυμίας σε συνειδητή θέληση.
Η Επιθυμία ως δύναμη της φύσης
Η επιθυμία είναι η πρώτη κίνηση της ζωής.
Το φυτό στρέφεται προς το φως. Το ζώο αναζητεί την τροφή, την αναπαραγωγή, την επιβίωση. Ο άνθρωπος ποθεί την απόλαυση, την ασφάλεια, την αναγνώριση, την εξουσία, την αγάπη. Όλες αυτές οι κινήσεις αποτελούν εκφράσεις μιας πρωταρχικής κοσμικής ώθησης.
Στην Εσωτερική Παράδοση, η επιθυμία δεν θεωρείται κακή. Είναι ενέργεια. Είναι η δύναμη μέσω της οποίας η ζωή επιδιώκει να εκδηλωθεί.
Το πρόβλημα γεννιέται όταν η επιθυμία γίνεται κυρίαρχος του ανθρώπου.
Η επιθυμία είναι μεταβλητή. Σήμερα επιθυμεί αυτό που αύριο απορρίπτει. Τρέφεται από την έλλειψη και αναζητά διαρκώς νέα αντικείμενα προσκόλλησης. Υπό αυτή τη μορφή, ο άνθρωπος ζει αντιδρώντας στα εξωτερικά ερεθίσματα, παρασυρόμενος από τα κύματα της ψυχικής του φύσης.
Οι Εσωτερικές σχολές ονόμασαν αυτή την κατάσταση «ύπνο».
Ο άνθρωπος πιστεύει ότι επιλέγει, ενώ στην πραγματικότητα άγεται από μηχανικές τάσεις, φόβους, συνήθειες και πάθη.
Η Θέληση ως θεϊκή σπίθα
Η Θέληση δεν είναι πείσμα.
Δεν είναι η ένταση της επιθυμίας ούτε η εμμονική προσκόλληση σε έναν στόχο.
Η αληθινή Θέληση προέρχεται από βαθύτερο επίπεδο συνείδησης. Είναι η δύναμη μέσω της οποίας το ανώτερο στοιχείο του ανθρώπου εκφράζεται μέσα στον χρόνο.
Στον Ερμητισμό, ο άνθρωπος περιγράφεται ως ο κρίκος ανάμεσα στους κόσμους. Φέρει μέσα του τόσο τη γη όσο και τον ουρανό. Η Θέληση είναι η δυνατότητα να δρα από το ανώτερο κέντρο της ύπαρξής του και όχι από τις παρορμήσεις της κατώτερης φύσης.
Στο Ερμητικό Κείμενο «Ποιμάνδρης», διαβάζουμε: «Γιατί ο άνθρωπος είναι θνητός ως προς το σώμα, αλλά αθάνατος ως προς τον ουσιώδη άνθρωπο.»
Η θέληση είναι η έκφραση αυτού του «ουσιώδους ανθρώπου».
Είναι σταθερότητα, κατεύθυνση και ενότητα. Εκεί όπου η επιθυμία διασπά, η θέληση ενοποιεί.
Η Καμπαλιστική οδός. Η εξύψωση της επιθυμίας
Στην Καμπαλά, η ανθρώπινη ψυχή περιγράφεται ως πολυεπίπεδη πραγματικότητα.
Το κατώτερο επίπεδο, το Νεφές, συνδέεται με τις ζωτικές ορμές και τα ένστικτα.
Πάνω από αυτό βρίσκεται το Ρουάχ, η έδρα της ηθικής διάκρισης και της συνειδητής επιλογής.
Ακόμη υψηλότερα βρίσκεται η Νεσαμά, η θεία πνοή.
Η πνευματική εργασία δεν απαιτεί την εξόντωση του Νεφές αλλά τη μεταμόρφωσή του.
Στο Καμπαλιστικό ιδεώδες, η επιθυμία ανυψώνεται ώστε να υπηρετεί τον θείο σκοπό.
Ο άνθρωπος δεν καταργεί την ενέργεια του πόθου, την επαναπροσανατολίζει.
Αυτό υπαινίσσεται και η διδασκαλία της αποκατάστασης: «Το έργο του ανθρώπου είναι να ανυψώσει τους σπινθήρες του φωτός που είναι αιχμάλωτοι μέσα στην ύλη.»
Οι σπινθήρες αυτοί είναι και οι ίδιες οι επιθυμίες του, όταν εξαγνίζονται από την ιδιοτέλεια και μετατρέπονται σε όργανα αγάπης, προσφοράς και γνώσης.
Η Αλχημία της ψυχής
Οι Αλχημιστές μιλούσαν για μέταλλα, κλιβάνους και ελιξίρια. Όμως οι αληθινοί διδάσκαλοι γνώριζαν ότι η «Πρώτη Ύλη» του Μεγάλου Έργου είναι ο ίδιος ο άνθρωπος.
Το ακατέργαστο μέταλλο είναι η ανεπεξέργαστη επιθυμία.
Το χρυσάφι είναι η φωτισμένη συνείδηση.
Η περίφημη Αλχημική ρήση: «Visita Interiora Terrae Rectificando Invenies Occultum Lapidem.»
«Επισκέψου το εσωτερικό της γης, εξαγνίζοντας, θα ανακαλύψεις τον κρυμμένο λίθο.»
Η «γη» είναι η ψυχοσωματική φύση του ανθρώπου.
Ο «κρυμμένος λίθος» είναι η αφυπνισμένη θέληση.
Η διαδικασία της «calcination», της καύσης, συμβολίζει την κατανίκηση της αλαζονείας και της τυραννίας των παθών.
Η «coagulation», η στερεοποίηση, συμβολίζει τη γέννηση μιας νέας ενότητας του είναι.
Η επιθυμία δεν εξαφανίζεται, μεταστοιχειώνεται.
Όπως ο μόλυβδος μετατρέπεται σε χρυσό, έτσι και η τυφλή ορμή γίνεται συνειδητή δύναμη.
Η Θεουργία και η μίμηση του Θείου
Οι νεοπλατωνικοί θεουργοί δίδασκαν ότι ο άνθρωπος μπορεί να συνεργαστεί με τις θείες ενέργειες μέσω του εξαγνισμού και της εσωτερικής ανόδου.
Ο Ιάμβλιχος γράφει: «Η ένωση με τους θεούς δεν επιτυγχάνεται μόνο με τη σκέψη, αλλά μέσω της Θεουργικής τελειώσεως της ψυχής.»
Η Θεουργία δεν είναι μαγεία με τη λαϊκή έννοια.
Είναι η τέχνη της θεοποίησης του ανθρώπου.
Ο άνθρωπος καλείται να γίνει όμοιος προς το θείο, όχι κατά την ουσία, αλλά κατά τη συμμετοχή στις ιδιότητές του:
σοφία,
αγάπη,
δικαιοσύνη,
δημιουργικότητα.
Η θέληση καθίσταται τότε ιερή λειτουργία.
Δεν επιδιώκει πλέον την προσωπική κυριαρχία, αλλά τη συνειδητή συνεργασία με την τάξη του Κόσμου.
Ο Ερμητικός Νόμος της κυριαρχίας
Στο ερμητικό αξίωμα: «Ό,τι είναι άνω είναι όπως εκείνο που είναι κάτω και ό,τι είναι κάτω είναι όπως εκείνο που είναι άνω.»
ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως μικρόκοσμος του σύμπαντος.
Όπως ο Νους διαμορφώνει τον κόσμο, έτσι και η ανθρώπινη συνείδηση διαμορφώνει τη ζωή της.
Η ανεξέλεγκτη επιθυμία παράγει εσωτερικό χάος.
Η πειθαρχημένη θέληση δημιουργεί τάξη.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο άνθρωπος δημιουργεί.
Δημιουργεί πάντοτε.
Το ερώτημα είναι:
Ποια δύναμη δημιουργεί μέσω αυτού;
Η επιθυμία ή η θέληση;
Η απόκρυφη ψυχολογία της αυτογνωσίας
Οι εσωτερικές διδασκαλίες υποστηρίζουν ότι ο άνθρωπος δεν διαθέτει μία ενιαία προσωπικότητα, αλλά πλήθος αντιφατικών τάσεων.
Ένα μέρος του επιθυμεί την άνεση.
Ένα άλλο τη δόξα.
Ένα άλλο τη γνώση.
Ένα άλλο την ηδονή.
Αυτές οι μικρές επιθυμίες εναλλάσσονται στον θρόνο της ψυχής και αυτοαποκαλούνται «εγώ».
Η θέληση εμφανίζεται όταν γεννηθεί ένα σταθερό κέντρο συνείδησης.
Όταν ο άνθρωπος πάψει να λέει: «Θέλω ό,τι επιθυμώ τώρα»
και αρχίσει να λέει: «Επιλέγω αυτό που αναγνωρίζω ως αληθινό.»
Αυτή είναι η απαρχή της ελευθερίας.
Γνώση και Θέληση
Η Μπλαβάτσκυ επισημαίνει ότι τα εργαλεία του εξαγνισμού είναι δύο:
η Γνώση και η Θέληση.
Η γνώση χωρίς θέληση παραμένει θεωρία.
Η θέληση χωρίς γνώση μετατρέπεται σε τυφλή δύναμη.
Η αληθινή σοφία προκύπτει από τη συνεργασία τους.
Η γνώση φωτίζει τον δρόμο.
Η θέληση επιτρέπει να τον βαδίσουμε.
Γι’ αυτό όλες οι αυθεντικές Εσωτερικές Παραδόσεις επέμεναν στην άσκηση, στην αυτοπαρατήρηση, στη σιωπή, στη διάκριση των κινήτρων και στην καθημερινή πειθαρχία.
Η πνευματικότητα δεν είναι φυγή από τη ζωή.
Είναι η τέχνη του να ζεις συνειδητά.
Το τέκνο του φωτός
Ο άνθρωπος δεν είναι ούτε άγγελος ούτε θηρίο.
Είναι ένα ον σε πορεία.
Μέσα του συγκρούονται η έλξη της γης και η ανάμνηση του ουρανού. Η επιθυμία τον ωθεί προς την πολλαπλότητα των εμπειριών, η θέληση τον καλεί στην ενότητα του νοήματος. Η μία τον διασκορπίζει στα πρόσκαιρα αντικείμενα του κόσμου, η άλλη τον επαναφέρει στο αμετάβλητο κέντρο του είναι.
Η τελείωση δεν βρίσκεται στην καταστολή της ζωής, αλλά στη μεταμόρφωσή της.
Να μάθει ο άνθρωπος να επιθυμεί ορθά.
Να μάθει να θέλει αληθινά.
Να καταστήσει τη θέλησή του καθρέφτη της σοφίας και την επιθυμία του φορέα αγάπης.
Τότε, σύμφωνα με τη γλώσσα των Μυστών, ο «παλαιός άνθρωπος» πεθαίνει και γεννάται ο «νέος». Ο ακατέργαστος λίθος γίνεται κυβικός λίθος του Ναού. Ο μόλυβδος γίνεται χρυσός. Ο μικρόκοσμος εναρμονίζεται με τον Μακρόκοσμο.
Και ο άνθρωπος, χωρίς να παύει να είναι άνθρωπος, γίνεται εκείνο που πάντοτε προοριζόταν να γίνει.
Ένα τέκνο του φωτός, στο οποίο η Επιθυμία έχει εξαγνισθεί και η Θέληση έχει αφυπνισθεί ως ζωντανή έκφραση του Θείου.
Μιχάλης Γρηγορίου