Ο άνθρωπος δεν είναι ένα τυχαίο ον μέσα στο σύμπαν, είναι η ίδια η κοσμική συνείδηση που αποκτά επίγνωση του εαυτού της. Η ζωή δεν είναι ένα γεγονός που συμβαίνει «επάνω» στην ύλη, αλλά η εσωτερική παλμική κίνηση του Όλου που ανοίγει παράθυρα αντίληψης μέσα από κάθε μορφή συνειδητότητας. Έτσι, η ύπαρξη δεν είναι ξεκομμένη από το σύμπαν, είναι ο τρόπος με τον οποίο το σύμπαν μαθαίνει, θυμάται και αγαπά.
Αυτός ο πυρήνας της ενότητας αποτελεί θεμελιώδη ιδέα σε όλες τις μεγάλες παραδόσεις μυσταγωγίας. Από τη Θεουργία της Ύστερης Αρχαιότητας έως την Ροδοσταυρική Φιλοσοφία, ο άνθρωπος δεν περιγράφεται ως θεατής, αλλά ως συμμετέχων στο κοσμικό δράμα. Το «δράμα» αυτό δεν είναι σύγκρουση, αλλά διαδικασία αναγνώρισης: η δημιουργία προσπαθεί να κατανοήσει τον Δημιουργό, ο οποίος ταυτόχρονα δεν είναι παρά η ίδια η δημιουργία.
Η Θεουργία διδάσκει ότι ο κόσμος είναι ζωντανός, πλήρης νοημοσύνης και ιεραρχημένων ενεργειών. Ο άνθρωπος, μέσα από την καλλιέργεια της ψυχής, «θυμάται» την ουράνια καταγωγή του και επανασυνδέεται με το Θείο. Η άνοδος της ψυχής δεν είναι ένα ατομικό επίτευγμα, αλλά η επαναρμόνιση μιας όψης του παντός με το ίδιο το Όλον. Όταν ο άνθρωπος προσεύχεται, διαλογίζεται ή εξαγνίζεται, συμμετέχει στο έργο του σύμπαντος που επιστρέφει στην ενότητά του.
Οι Αλχημιστές πίστευαν πως η μετατροπή του μολύβδου σε χρυσό ήταν σύμβολο μιας βαθύτερης διεργασίας, της μεταμόρφωσης της συνείδησης. Το opus magnum δεν είναι παρά ο εσωτερικός καθαρισμός με τον οποίο το ανθρώπινο ον αναγνωρίζει ότι δεν είναι κάτι ξεχωριστό από το σύμπαν. Η αλχημική ένωση του Θείου και του γήινου, του Θείου Πυρός και της ύλης, εκφράζει την επιστροφή των αντιθέτων στο ένα. Η αγάπη εδώ νοείται ως η φυσική έλξη που φέρνει σε ένωση τα μέρη που κάποτε φαίνονταν χωριστά.
Στην Καμπαλά, τα Σεφιρώθ αποτελούν βαθμίδες εκδήλωσης του Θείου μέσα στην Κτίση. Η ψυχή που ανέρχεται το Δέντρο της Ζωής δεν ταξιδεύει προς κάτι εξωτερικό, στην πραγματικότητα επιστρέφει στο βάθος της ίδιας της ύπαρξής της. Η αποκατάσταση της κοσμικής αρμονίας, επιτυγχάνεται κάθε φορά που ένας άνθρωπος θεραπεύει ένα τραύμα, υπερβαίνει ένα μοτίβο, αγαπά ή αποκτά επίγνωση. Η πράξη αυτή δεν διορθώνει μόνο το άτομο, αλλά και την ίδια την κοσμική δομή, «το σύμπαν ισορροπεί μέσα από την ανθρώπινη καρδιά».
Το Ερμητικό Αξίωμα «όπως επάνω, έτσι και κάτω» εκφράζει ακριβώς αυτή την ιδέα, ο άνθρωπος αποτελεί καθρέφτη του σύμπαντος και το σύμπαν καθρέφτη του ανθρώπου. Η συνείδηση, όταν αγαπά, διαστέλλεται και όταν πληγώνει, συστέλλεται. Η αγάπη είναι η φυσική κίνηση της επιστροφής προς το Όλον. Η βία, η έχθρα, η διάσπαση αποτελούν μορφές κοσμικής συστολής. Ο Ερμητισμός διδάσκει πως κάθε πράξη έχει αντίκτυπο στο σύμπαν επειδή η ψυχή και ο κόσμος είναι ένα συνεχές πεδίο.
Στον Μαρτινισμό, ο άνθρωπος περιγράφεται ως «Εκπεσμένος Άνθρωπος» που έχει λησμονήσει την αληθινή του φύση. Η πτώση δεν είναι τιμωρία, αλλά απομάκρυνση από την εσωτερική ενότητα. Το έργο του Μυημένου είναι να επαναφέρει την ύπαρξη στην αρχική της γαλήνη, μέσω της αγάπης, της ταπεινότητας και της αυτογνωσίας. Κάθε βήμα αυτοθεραπείας θεωρείται πράξη κοσμικής θεραπείας. Ο άνθρωπος που ξεπερνά τα σκιασμένα μοτίβα του δεν λυτρώνει μόνο τον εαυτό του, αλλά «ανοίγει δρόμο» και για την ίδια τη Δημιουργία.
Οι Ροδόσταυροι αντιλαμβάνονται τον άνθρωπο ως συνδημιουργό της πραγματικότητας. Η αγάπη, η αδελφοσύνη και η εσωτερική πειθαρχία λειτουργούν ως μέσα επιστροφής της ψυχής στην αρμονία της. Η ανθρώπινη καρδιά είναι τόπος όπου ο κόσμος αυτοθεραπεύεται. Η πράξη της αγάπης δεν είναι προσωπικό συναίσθημα, είναι δύναμη μεταφυσική, που ενώνει όλους τους κύκλους του Είναι σε έναν παλμό.
Όλες οι Εσωτερικές Παραδόσεις συμφωνούν σε ένα πράγμα, η αγάπη δεν είναι προορισμός, αλλά η αρχική φύση του σύμπαντος. Η συνείδηση που εξελίσσεται, που θεραπεύει, που διαλογίζεται, δεν αυξάνει απλώς τη δική της φωτεινότητα, αυξάνει το φως του κόσμου. Κάθε άνθρωπος είναι σημείο από το οποίο το σύμπαν κοιτάζει τον εαυτό του. Έτσι, όταν κάποιος αναπτύσσεται, όταν υπερβαίνει την πληγή, όταν ενώνεται με τον άλλον, στην πραγματικότητα ολόκληρο το σύμπαν επιστρέφει στη φυσική του ισορροπία.
Δεν αναζητούμε την αγάπη, επιστρέφουμε σε αυτήν.
Μιχάλης Γρηγορίου